Những tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi

   Thuốc điều trị lao phổi có nhiều tác dụng phụ không mong muốn, có thể biểu hiện ở nhiều cơ quan, biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau. Tùy thuộc từng đối tượng khác nhau như người già, trẻ em nếu không được chăm sóc theo phác đồ điều trị lao phổi tại nhà mà bác sĩ tư vấn. Tác hại nghiêm trọng của tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi phụ thuộc vào việc phát hiện ra sớm hay muộn, thuốc sử dụng điều trị biến chứng, cũng như khả năng phục hồi tự nhiên của người bệnh.

Những tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi

Tác dụng phụ thuốc điều trị viêm phổi
Tác dụng phụ thuốc điều trị viêm phổi

– Tác dụng phụ của thuốc lao phổi không mong muốn trên da khá thường gặp, thời gian biểu hiện thay đổi, có thể ngay sau lần đầu dùng thuốc, có thể sau nhiều tuần. Mức độ biểu hiện đa dạng, từ ngứa nhẹ, ngứa nhiều. Tổn thương dạng các dát sẩn, mề day, mảng, hoặc tổn thương niêm mạc miệng, mắt, hoặc mức độ nặng hơn như hội chứng Steven jonson, lyel. Trong đa phần các trường hợp, ngứa ở mức độ nhẹ, kéo dài trong 1 hoặc 2 giờ, giảm dần về cường độ và thời gian trong những ngày tiếp sau. Trong trường hợp ngứa tăng lên, tổn thương da lan rộng nhiều vị trí trên cơ thể, cần phải ngừng sử dụng thuốc và liên hệ với bác sỹ chuyên khoa. Việc điều trị chủ yếu bằng việc sử dụng liều thách thức (challenge dose) trong trường hợp dị ứng nhé, hoặc liều giải mẫn cảm (desensitive dose) trong trường hợp dị ứng nặng.

– Tác dụng phụ không mong muốn của thuốc lao phổi trên đường tiêu hóa: hay gặp là cảm giác cồn cào, nôn nao, buồn nôn hoặc nôn. Cảm giác này khác nhau ở từng người. Đa phần các triệu chứng này giảm và hết sau một thời gian ngắn. Trong trường hợp các triệu chứng không giảm, có thể uống thuốc cùng với ăn nhẹ hoặc chia đôi liều thuốc trong thời gian đầu.

–  Tác dụng phụ thuốc lao phổi gây viêm gan: ba thuốc điều trị lao có hiệu quả nhất là pyrazinamid, rifampicin và izoniad đều chuyển hóa qua gan và gây tình trạng viêm gan. 20% trường hợp bệnh nhân điều trị thuốc lao có tình trạng tăng men gan. Theo hướng dẫn của CDC Hoa kỳ (trung tâm kiểm soát bệnh Hoa Kỳ) trong điều trị bệnh lao, khi men gan dưới 3 lần giới hạn men gan bình thường (<100ui/l) và bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng của viêm gan (chán ăn, mệt mỏi..) thì có thể tiếp tục dùng thuốc, khi men gan trên 3 lần giới hạn bình thường (100ui/l) và có triệu chứng viêm gan thì ngừng sử dụng thuốc lao, khi men gan trên 4 lần giới hạn bình thường (>120ui/l) thì ngừng sử dụng thuốc dù có hay không có triệu chứng viêm gan.

Tư vấn cụ thể để tránh tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi
Tư vấn cụ thể để tránh tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi

– Tác dụng phụ thuốc lao phổi trên hệ cơ xương khớp: pyrazinamid có tác dụng gây giảm thải aciduric, do đó làm tăng nồng độ acid trong máu. Việc tăng acid trong trường hợp aciduric máu tăng có thể gây các triệu chứng như đau mỏi khớp, tuy nhiên thường ở mức độ không trầm trọng. Trong trường hợp đau mỏi khớp nhiều có thể sử dụng thuốc chống viêm không steroid vd: paracetamon, diclofenac.. Ở những người có tiền sử bệnh Gout, sử dụng thuốc lao có pyra có thể là nguyên nhân gây đợt cấp của bệnh, khi đó có thể sử dụng thêm các thuốc điều trị gout.

Tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi trên thị giác: ethambuton có thể gây viêm dây thần kinh hậu nhãn cầu gây giảm thị giác hoặc gây tình trạng mù màu không phân biệt được màu xanh và màu đỏ. Bệnh nhân trong quá trình điều trị thuốc lao xuất hiện các vấn đề về thị giác cần được khám chuyên khoa mắt trước khi kết luận nguyên nhân liên quan đến thuốc lao. Trong trường hợp nguyên nhân do thuốc lao, ngừng sử dụng thuốc lao, sử dụng các thuốc cải thiện tuần hoàn vi mạch và các vitamin nhóm A, B được chỉ định, tuy nhiên khả năng phục hồi phụ thuộc nhiều vào cơ thể người bệnh.

– Tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi trên thận: streptomicin là thuốc bắt buộc phải được thử test lẩy bì trước khi tiêm nhằm giảm thiểu tai biến sock phản vệ. Tuy nhiên trong quá trình sử dụng vẫn có thể xuất hiện các tác dụng  như mẩn ngứa ngoài da ở nhiều mức độ khác nhau. Streptomicin gây độc thận do đó cần phải kiểm tra chức năng thận và giảm liều trong trường  hợp điều trị bệnh nhân có tình trạng suy thận. Streptomicin còn gây độc trên tiền đình ốc tai, bệnh nhân có các triệu chứng như ù tai, chóng mặt, nôn nao, không thể đi lại được. Khi phát hiện các triệu chứng này, cần ngừng sử dụng streptomicin, dùng các thuốc tăng tuần hoàn vi mạch, vitamin nhóm B, tuy nhiên thời gian phục hồi vẫn phụ thuộc nhiều vào đáp ứng của từng người bệnh.

– Tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi trên những cơ quan khác: ngoài những cơ quan thường gặp trên thì thuốc lao còn tác dụng trên nhiều cơ quan khác: như hội chứng giảm cúm, xuất hiện các kháng thể kháng nhân, giảm tiểu cầu, ức chế sinh tủy….

–  Một số tác dụng phụ thuốc điều trị lao phổi khác: uống thuốc lao làm nước tiểu có màu đỏ (màu thuốc), có thể gây xạm da, cảm giác tê bì, đau xương khớp. Thuốc lao phổi gây giảm tác dụng phụ của thuốc tránh thai, do đó cần chủ động có biện pháp tránh thai khác thay thế.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *